LADING

Sławków

Sławków to niewielkie miasto, położone na terenie historycznej zachodniej Małopolski, przy szlaku Via Regia, nad rzeką Białą Przemszą. Pierwsza pisemna wzmianka o Sławkowie pochodzi z 1220 r. i wynika z niej, że już wtedy w Sławkowie istniały liczne karczmy, służące jako miejsce odpoczynku dla podróżnych, przemierzających trasę między Krakowem a Wrocławiem. Co najmniej od XIII wieku Sławków stanowił własność biskupów krakowskich.

Przyjmuje się, że Sławków uzyskał prawa miejskie w drugiej połowie XIII wieku, choć dokładna data tego wydarzenia nie jest znana. Miasto posiada kwadratowy rynek o wymiarach 114 na 114 metrów. Zabudowa Sławkowa do chwili obecnej niemal w całości zachowała swój pierwotny, średniowieczny układ szachownicowy, choć większość budynków pochodzi z XIX wieku i opiera się co najwyżej na fundamentach starszych, zniszczonych w trakcie różnych kataklizmów konstrukcji. Jeszcze przed uzyskaniem praw miejskich był tu ważny gród obronny, stanowiący siedzibę kasztelanii sławkowskiej. Sławków, położony obok ważnego szlaku komunikacyjnego, był w istocie przede wszystkim warownią, broniącą Krakowa przed najazdami od strony zachodniej. Od XIII wieku do połowy XV wieku funkcjonował tu silny zamek. Obok Sławkowa istniały niewielkie kopalnie rud cynku i ołowiu, w których wydobywano te cenne surowce. Górnicza funkcja miasta nigdy nie przesłoniła jednak jego wiodącego, obronnego charakteru. Począwszy od XV wieku, ważnym źródłem utrzymania ludności było również rolnictwo.

Kryzys w funkcjonowaniu Sławkowa spowodowany był – toczoną na początku XIV wieku – wojną domową pomiędzy księciem Władysławem Łokietkiem a biskupem krakowskim Janem Muskatą. Muskata sprzeciwiał się panowaniu Łokietka w Krakowie, ponieważ uważał, że na tronie krakowskim miejsce Małego Piasta zastąpić powinien król Czech. Muskata wysyłał ze Sławkowa swe zbrojne oddziały, które niszczyły miasta i wsie Małopolski. Konflikt zakończył się zwycięstwem Łokietka. Miasto ostatecznie wróciło w ręce biskupów krakowskich, następców Muskaty, prawdopodobnie dopiero w latach trzydziestych XIV wieku. Do wielu niszczących Sławków najazdów doszło również w XV i XVII wieku.

Poza samym układem urbanistycznym Sławkowa, warto zobaczyć trzynastowieczne ruiny zamku Jana Muskaty. Niedaleko rynku znajduje się również kościół św. Mikołaja i Podwyższenia Krzyża Świętego. Prezbiterium tego kościoła pochodzi z XIII wieku, a nawa główna z XV wieku. Obowiązkowym elementem zwiedzania jest również wizyta w pochodzącej z XVIII wieku karczmie Austeria, położonej przy samym sławkowskim rynku. Można tu zjeść smaczny obiad w akompaniamencie niestety niezbyt wyszukanej muzyki. Z innych zabytków Sławkowa zainteresowanie może budzić prosta kapliczka słupowa św. Rozalii, położona przy ul. Wrocławskiej, wybudowana w 1536 r., a także kilka zachowanych przy Rynku domów z podcieniami.

Jak dojechać:

Sławków jest częścią powiatu będzińskiego, położonego w województwie śląskim. Miasto znajduje się niedaleko drogi nr 94. Jadąc tą drogą od strony Krakowa lub Dąbrowy Górniczej należy zjechać zgodnie ze znakami kierującymi do centrum Sławkowa.

Zwiedzanie:

Ruiny zamku zwiedzać można po uprzednim kontakcie telefonicznym z Działem Kultury Dawnej Miejskiego Ośrodka Kultury w Sławkowie – tel. (32) 293 13 96.

Kościół św. Mikołaja i Podwyższenia Krzyża Świętego jest na co dzień zamknięty, a pojedynczy turyści mają szansę zobaczyć jego wnętrza bezpośrednio po nabożeństwie.

Źródła wykorzystane do stworzenia wpisu:

  1. F. Kiryk i R. Kołodziejczyk (red.), Dzieje Olkusza i Regionu Olkuskiego – Tom I, Warszawa – Kraków 1978,
  2. Rozmus, Wczesnośredniowieczne zagłębie hutnictwa srebra i ołowiu na Obszarach obecnego pogranicza Górnego Śląska i Małopolski (2 połowa XI-XII/XIII.)- Kraków 2014,
  3. https://pl.wikipedia.org/wiki/Sławków – stan na dzień 2 lipca 2015 r.

Leave a Comment