LADING

Zamek krzyżacki w Reszlu

Zamek w Reszlu – widok od południowego zachodu

W okresie pruskim na terenie obecnego miasta Reszla znajdował się gródek plemienia Bartów. W 1241 r. zdobyli go Krzyżacy, którzy posadowili w tym miejscu własną drewniano-ziemną strażnicę. Przez następne trzydzieści lat konstrukcja ta była niszczona w trakcie powstań Prusów starających się wyzwolić spod panowania Zakonu. W 1254 r. Reszel został przekazany biskupowi warmińskiemu, choć Krzyżacy ostatecznie opuścili gródek dopiero na przełomie XIII i XIV wieku. W 1337 r. znajdująca się nieopodal osada została lokowana na prawie chełmińskim.

W połowie XIV wieku, na polecenie biskupa Jana z Miśni, w Reszlu rozpoczęto budowę murowanego, gotyckiego zamku. Prace zakończono w 1400 r. Powstała dwuczłonowa twierdza, składająca się z zamku głównego oraz przedzamcza. Posadowiono ją na skraju wzniesienia opadającego stromo w kierunku rzeki Sajny, płynącej tutaj w głębokim wąwozie. Zamek główny uzyskał kształt zbliżony do kwadratu o wymiarach 45 na 43 metry, z rozległym dziedzińcem wewnętrznym ze studnią. Ceglane mury gotyckiej twierdzy oparto na granitowych fundamentach. Uważa się, że reszelska warownia jest bliźniaczo podobna do krzyżackiego zamku w Jezioranach, który zbudowano w tym samym okresie.

Główny dom założenia stanowiło czterokondygnacyjne, podpiwniczone skrzydło wschodnie. Na najbardziej reprezentacyjnym pierwszym piętrze znajdowały się pomieszczenia burgrabiego zarządzającego zamkiem, pokoje dla gości oraz niewielka kaplica. Piwnica pełniła funkcje magazynowe, a przyziemie – gospodarcze, gdzie znajdowała się m.in. kuchnia i zbrojownia. Trzecią kondygnację przeznaczono na cele magazynowe, a czwartą na potrzeby obronne. Poddasze wykorzystywano jako spichlerz.

Przyziemie domu głównego posiada sklepienie krzyżowo-żebrowe, a piwnica – krzyżowe na gurtach. Nie zachowały się pierwotne stropy piętra reprezentacyjnego i nie wiadomo nawet, jak mogły one wyglądać.

Podobny sposób wykorzystania poszczególnych poziomów budynku występował w skrzydle południowym. Na jego pierwszym piętrze znajdowały się komnaty przeznaczone dla biskupa wizytującego Reszel oraz mały i duży refektarz. W przyziemiu poza kuchnią funkcjonował także browar, łaźnia i spiżarnia.

Fragment wewnętrznej strony skrzydła zachodniego i północnego

Komunikację pomiędzy skrzydłami mieszkalnymi zapewniały dwupoziomowe krużganki zbudowane od strony dziedzińca oraz schody i korytarze znajdujące się w grubości murów. Pomieszczenia piętra reprezentacyjnego w skrzydle wschodnim i południowym ogrzewane były za pomocą pieca typu hypocaustum służącego do ogrzewania ciepłym powietrzem. Zachował się on do dziś w piwnicy zamku.

Od strony północnej i zachodniej dziedziniec początkowo otoczony był murem kurtynowym, a dopiero później dobudowano do niego niskie i wąskie skrzydła. U szczytu zewnętrznej części domu zachodniego do dziś widoczne są machikuły, czyli ganki obronne wysunięte poza lico murów, umieszczone na granitowych wspornikach. Obrońcy mogli z machikuł razić wroga podchodzącego zbyt blisko zamku. Od strony zachodniej znajdował się wjazd na dziedziniec, chroniony przez wieżę bramną. Najpotężniejsza, czworokątna u podstawy wieża wzniesiona została w północno-zachodniej części warowni. Została ona na początku XVI wieku podwyższona o dodatkowe kondygnacje i uzyskała wysokość 29 metrów. Zamek wyposażono w dwa gdaniska – jedno od strony południowej, a drugie od północnego wschodu.

Podzamcze, pełniące funkcje gospodarcze, ulokowane było od strony zachodniej.

W celu poprawy obronności zamku na początku XV wieku otoczono go zewnętrznym murem obronnym z trzema basztami i bramą położoną od strony południowo-wschodniej.

Drugą linię murów zewnętrznych, wraz z dodatkowymi basztami, zamek uzyskał na początku XVI wieku. Prace te służyły wzmocnieniu odporności twierdzy na działanie broni palnej.

W 1410 r., po zwycięstwie grunwaldzkim, Reszel wraz z zamkiem zostały bez oporu zajęte przez wojska królewskie. Przez pewien czas stacjonowała tu załoga polska, ale na mocy postanowień I pokoju toruńskiego miasto i twierdza wróciły do Krzyżaków. Zamek w Reszlu został splądrowany w trakcie wojny trzynastoletniej, a w wyniku kończącego ją II pokoju toruńskiego został wraz z całą Warmią przyłączony do Królestwa Polskiego. Nie oznaczało to spokoju, ponieważ w kolejnych latach warownia była dwukrotnie oblegana. W 1472 r. zamek bezskutecznie próbowały zdobyć wojska biskupa warmińskiego Mikołaja Tungena, pozostającego w konflikcie z królem Kazimierzem Jagiellończykiem. Reszelska twierdza oparła się także wojskom wielkiego mistrza krzyżackiego Albrechta Hohenzolerna, który starał się ją opanować w sierpniu 1520 r.

Pod koniec XVI wieku, za czasów biskupa Andrzeja Batorego, warownię przekształcono w wygodną letnią rezydencję, co stało się jednak kosztem zmniejszenia jej walorów obronnych.

Widok na zamek z wieży kościoła św. Piotra i Pawła

Konflikty polsko-szwedzkie w XVII i XVIII stuleciu doprowadziły do uszkodzenia zamku. W wyniku pierwszego rozbioru Rzeczypospolitej Reszel został włączony do Królestwa Prus. W 1780 r., z polecenia władz pruskich, zamek został przekształcony w więzienie oraz magazyn zboża i spirytusu. W latach 1806-1807 Reszel i samą twierdzę dotknęły pożary. O podpalenia oskarżono ubogą kobietę, Barbarę Zdunk, która została osadzona w jednej z zamkowych cel, a następnie miejscowy sąd skazał ją na karę śmierci przez spalenie na stosie. Wyrok zatwierdziły pruskie władze w Królewcu i Berlinie. Barbara Zdunk została w sierpniu 1811 r. spalona na stosie, co uważa się za ostatni europejski przypadek wykonania tej okrutnej kary przewidzianej dla czarownic.

W latach dwudziestych XIX wieku skrzydło południowe przekształcono w kościół ewangelicki. W jego zachodniej części dobudowano szczyt sterczynowy z wieżą dzwonnicową pośrodku. Przeprowadzone w tamtym okresie prace budowlane obejmowały także rozbiórkę krużganków i fragmentów zewnętrznych murów obronnych. Zdecydowano się również na obniżenie wysokości skrzydeł południowego i wschodniego. To ostatnie zostało zaadaptowane na mieszkania.

Pod koniec XIX wieku przeprowadzono remont wieży obronnej oraz zwieńczono ją dachem stożkowym.

W dwudziestoleciu międzywojennym zamek był stopniowo remontowany, a od 1929 r. część pomieszczeń wykorzystywano na cele muzealne. W okresie po II wojnie światowej twierdzę odrestaurowano, przeznaczając ją na cele kulturalne. Największy zakres prac wykonano w latach 1975-1988. Obecnie funkcjonuje tu hotel z restauracją, a także galeria i muzeum.

Jak dojechać:

Zamek położony jest w Reszlu przy ul. Podzamcze 3.

Reszel to miasto w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie kętrzyńskim, 68 km na północny wschód od Olsztyna.

Współrzędne GPS: 54°02′54,07″N 21°08′52,17″E

Zwiedzanie:

Udostępnione części zamku zwiedzać można od godz. 9:00 do 18:00.

Ceny biletów:

dorośli – 3 zł

uczniowie, studenci i zwiedzający w grupach powyżej 25 osób – 2 zł

Kontakt:

tel. (89) 755 01 09
e-mail: info@zamek-reszel.com

Źródła wykorzystane do stworzenia wpisu:

  1. J. Bieszk, Zamki państwa krzyżackiego w Polsce, Bellona, Warszawa 2010,

  2. M. Jackiewicz-Garniec, M. Garniec, Zamki państwa krzyżackiego w dawnych Prusach. Powiśle, Górne Prusy, Warmia, Mazury, Wydanie II – Olsztyn 2009,

  3. https://pl.wikipedia.org/wiki/Zamek_w_Reszlu – dostęp 18 marca 2017 r.,

  4. https://pl.wikipedia.org/wiki/Barbara_Zdunk – dostęp 18 marca 2017 r.,

  5. http://www.zamek-reszel.com/ – dostęp 18 marca 2017 r.

Leave a Comment