LADING

Zamek krzyżacki w Toruniu

Na początku lutego 1454 r. działający w ramach Związku Pruskiego mieszkańcy Torunia wzniecili antykrzyżackie powstanie i zablokowali miejscowy zamek. Broniła się w nim załoga dowodzona przez toruńskiego komtura Albrechta Kalba. Oblężenie zamku trwało 2 dni. Brak odpowiedniej ilości zapasów, a przede wszystkim woli walki wśród obrońców sprawił, iż Krzyżacy poddali się i opuścili warownię 8 lutego 1454 r.

Mieszczanie niezwłocznie przystąpili do rozbiórki murów zdobytej twierdzy. Miało to zatrzeć ślady krzyżackiej władzy nad Toruniem i definitywnie uniemożliwić powrót zakonników. Na terenach pozamkowych urządzono śmietnisko. Ukryte pod warstwami ziemi i odpadków ruiny zachowały się w dobrym stanie aż do 1958 r., kiedy to rozpoczęto oczyszczanie terenu. Od 2007 r. działa tu Centrum Kultury Zamek Krzyżacki, które nie tylko administruje obiektem, ale zajmuje się także organizacją inscenizacji historycznych, koncertów i innych wydarzeń kulturalnych.

Nie są znane dokładne początki krzyżackiej warowni. Badania archeologiczne wykazały, że już w X stuleciu w tym miejscu znajdował się polski gród, który został zniszczony w wyniku najazdów Prusów na początku XIII wieku. Przyjmuje się, że murowany zamek krzyżacki wznoszono z przerwami począwszy od połowy XIII stulecia, aż do końca XIV wieku. Powstała twierdza o kształcie zamkniętej podkowy, zwróconej dwoma końcami ku Wiśle. Taki nietypowy, jak na Krzyżaków preferujących założenia prostokątne, plan wynikał z konieczności dostosowania murów do kształtu obwarowań zniszczonego polskiego grodu. Aby zapewnić wodę niezbędną do napełniania fosy, napędu zamkowych młynów oraz innych potrzeb gospodarczych, Krzyżacy od obecnej wsi Grębocin aż do Wisły przekopali sztuczny kanał zwany współcześnie Strugą Toruńską lub Bachą. Niesie on część wód z potoku biorącego początek z jeziora Wieldząc. Woda pitna czerpana była z zamkowej studni.

Pozostałości zamku głównego

Murowany zamek był od swego powstania siedzibą komtura toruńskiego i konwentu zakonnego. Miał strzec nie tylko pobliskiej granicy z Polską, ale również przeprawy wiślanej. Położenie między Nowym a Starym Toruniem umożliwiało Zakonowi sprawowanie kontroli również nad tymi ośrodkami miejskimi.

Centralnym elementem zamku była ośmiokątna wieża. Dziedziniec otaczały zbudowane pod koniec XIII wieku krużganki.

Rozplanowanie poszczególnych pomieszczeń nie jest jasne. Zapewne sala posiedzeń konwentu znajdowała się w skrzydle wschodnim, a kaplica w południowym. Jadalnia zakonników prawdopodobnie położona była w zachodniej części zamku. Nie wiadomo gdzie dokładnie istniało dormitorium, czyli sypialna.

W pierwszej połowie XIV wieku rozbudowano główny dom zakonny. W tym samym okresie powstało również dobrze zachowane do dziś gdanisko połączone z główną bryłą zamku za pomocą dwuprzęsłowego mostu – krużganka.

W północnej części założenia posadowione było podzamcze górne, w którym znajdował się budynek komtura wraz z jego osobistą kaplicą i zbrojownią oraz wzniesiony w II połowie XIV wieku tzw. „nowy gmach”, gdzie powstała nowa jadalnia braci. Być może położony był tu także szpital zakonny zwany infirmerią oraz łaźnia. Podzamcze było wykorzystywane również na cele gospodarcze. Istniały tu m.in. piekarnia, browar, spichlerz, stajnia, wozownia, kuźnia i inne warsztaty oraz magazyny. Na południe od zamku, od strony Wisły funkcjonowało mniejsze podzamcze, zwane dolnym.

Na wschód od twierdzy znajdował się obszar tak zwanej woli zamkowej, czyli trzecie podzamcze. Zamieszkiwała go ludność służebna, a także posadowione były tam magazyny oraz obory dla bydła i świń.

Każde z trzech podzamczy było otoczone odrębnymi murami, co wydatnie podnosiło walory obronne warowni. Najpotężniejszy, trójkątny mur obwodowy opasał obszar zamku właściwego. Wjazd na główny dziedziniec założenia możliwy był od strony zachodniej, a droga do niego wiodła przez górne podzamcze.

W 1410 r., po zwycięstwie grunwaldzkim, toruński zamek został obsadzony polską załogą. Opuściła go ona jednak już na początku 1411 r. na mocy postanowień I pokoju toruńskiego.

W 1420 r. wybuchł pożar zamku, który poważnie naruszył jego konstrukcję. Po tym wydarzeniu poddano go remontowi, lecz nie udało się przywrócić mu dawnej świetności.

Od połowy XIII wieku obok północnego podzamcza, nad Strugą Toruńską, zwaną wówczas Strugą Postolsko, funkcjonował młyn zamkowy. W latach 1422 – 1424 poniżej gdaniska zbudowano drugi młyn, który zwano młynem dolnym w celu jego odróżnienia od starego młyna, nazywanego górnym.

Z dawnego zamku krzyżackiego zachowały się duże fragmenty murów zewnętrznych, część budynków mieszkalnych, większość piwnic, gdanisko wraz z prowadzącym do niego mostem, a także czworoboczna wieża wartownicza. Uważny obserwator dostrzeże również fragmenty murów podzamczy.

Jak dojechać:

Zamek położony jest w Toruniu, przy ul. Przedzamcze 3.

Współrzędne GPS: 53°00′34″N 18°36′39″E

Zwiedzanie:

Zamek jest udostępniany do zwiedzania przez cały rok, codziennie od poniedziałku do niedzieli w godzinach od 10.00 do 17.45.

Ceny biletów:

normalny – 9 zł

ulgowy – 6 zł

rodzinny – 20 zł

grupowy – 160 zł

Makieta zamku krzyżackiego w Toruniu

Bilet dają prawo do zwiedzania m.in. dziedzińca zamkowego, podziemi oraz gdaniska. W zamku prezentowane są ekspozycje stałe i czasowe, w szczególności: wystawa archeologiczna, wystawa „wina mistrzów”, warsztat strycharski, zbrojownia, sala strachu. W piwnicach można oglądać makietę zamku, a także liczne fragmenty kamieniarki, takie jak: kapitele, zworniki sklepień i maszkarony.

Dane kontaktowe – kasa biletowa, rezerwacje, informacja o zwiedzaniu:

tel. (56) 621 03 35

e-mail: turystyka@ckzamek.torun.pl

Źródła wykorzystane do stworzenia wpisu:

  1. J. Bieszk, Zamki państwa krzyżackiego w Polsce, Bellona, Warszawa 2010,

  2. T. Jasiński, Toruń XIII – XIV wieku, [w:] Historia Torunia, Tom I, Toruń 1999, red. M. Biskup,

  3. L. Kajzer, S. Kołodziejski, J. Salm, Leksykon Zamków w Polsce, Wydawnictwo Arkady, Warszawa 2012,

  4. P. Skurzyński, Zamki ziemi chełmińskiej, Wydanie II, Gdynia 2016,

  5. https://pl.wikipedia.org/wiki/Struga_Toru%C5%84ska – dostęp 6 czerwca 2017 r.,

  6. https://pl.wikipedia.org/wiki/Zamek_krzy%C5%BCacki_w_Toruniu – dostęp 6 czerwca 2017 r.,

  7. http://www.ckzamek.torun.pl/ – dostęp 6 czerwca 2017 r.

Leave a Comment